Jak zbudować odporny model biznesowy wykorzystując analizę łańcucha wartości?

Jak zdefiniować, praktycznie zmapować i wzmocnić łańcuch wartości? Czym różni się łańcuch dostaw od łańcucha wartości? Jak prawidłowo interpretować pojęcie upstream i downstream? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań udziela Marta Kukowska – Menedżerka ds. doradztwa ESG w CSRinfo, która rozwija temat podczas swojego szkolenia dostępnego na Platformie Szkoleń CSRinfo.

Europejskie Standardy Raportowania Zrównoważonego Rozwoju (ESRS) wymagają od firm opisania modelu biznesowego i łańcucha wartości, identyfikację ryzyk, wpływów i szans. Nowe regulacje rozszerzają odpowiedzialność firm poza ‘pierwszy krąg’ dostawców. Wymagają też uwzględnienia kontekstu rynkowego, społecznego i zewnętrznych zdarzeń – od wojen po pandemie, które potrafią zakłócić nie tylko logistykę, ale i dostęp do surowców czy licencjonowanych technologii.

Co zatem rozumiemy pod hasłem łańcuch dostaw, a co pod terminem łańcuch wartości?

Łańcuch dostaw (tzw. „supply chain”) to najbliższe otoczenie operacyjne firmy odpowiedzialne za wytworzenie i dostarczenie produktu lub usługi. Obejmuje ono głównie dostawców bezpośrednich, logistykę i dystrybucję. Natomiast łańcuch wartości (tzw. „value chain”) to pełny obraz funkcjonowania modelu biznesowego – od surowców przez operacje, partnerstwa, relacje z klientami, aż po użytkowanie i koniec życia produktu. Uwzględnia on zasoby ludzkie, kapitał intelektualny, relacje społeczne i kontekst regulacyjno-geopolityczny.

Jak prawidłowo interpretować takie pojęcia jak: upstream, operacje własne i downstream?

Upstream tzw. „wyższy szczebel” obejmuje m.in. surowce, półprodukty, opakowania, maszyny, usługi pomocnicze i finansowe; ponadto: źródło większości ryzyk środowiskowych i społecznych. Operacje własne to w dużym skrócie wszystko to, co dzieje się w danej organizacji, tj. produkcja/usługi, jakość, BHP, zgodność, HR, finanse, IT, sprzedaż i marketing. Downstream tzw. „niższy szczebel” to m.in.: dystrybucja, hurt/detal, klienci B2B i B2C, użytkowanie i koniec życia produktu, gospodarka odpadami, a także wpływ reputacyjny.

Jak prawidłowo zmapować łańcuch wartości?

Warto rozpocząć analizę z lotu ptaka, czyli spojrzeć na działania i powiązanych z nimi interesariuszy w trzech odcinkach: upstream, operacje własne, downstream. Dla każdego odcinka należy zidentyfikować szczegółowe ogniwa, działania oraz potrzebne kapitały, m.in. finansowy, ludzki, intelektualny, społeczny, a także środowiskowy.  Następnie należy nałożyć na to szerszy kontekst, m.in. geograficzny, regulacyjny, geopolityczny, radzi ekspertka CSRinfo.

Jakie są najczęstsze ryzyka występujące w łańcuchu wartości?

Istnieje szereg ryzyk związanych z łańcuchem wartości. Na przykład możemy pogrupować je w następujące obszary, tj. ludzie i prawa człowieka, praca przymusowa i praca dzieci, dyskryminacja i negatywny wpływ na społeczności lokalne, środowisko i klimat, emisje, woda, odpady, zanieczyszczenia – także u dostawców. Ponadto: zarządzanie i zgodność, czy nieprzejrzystość pochodzenia, a także niezgodność z regulacjami na rynkach docelowych.

Jak zbudować odpowiedzialny łańcuch dostaw? Jakie są fundamenty tego procesu?

Marta Kukowska podpowiada krótko – stworzenie Kodeksu postępowania dla dostawców, z podaniem jego zakresu, formy, zasięgu, kryteriów kwalifikacji i oceny dostawców, minimalnych wymagań ESG i preferencje. Ponadto procesu: weryfikacji dokumentów, segmentacji ryzyk, tworzenia planów naprawczych i mechanizmów zgłaszania nadużyć, pozyskiwania danych i raportowania, mapowania łańcucha wartości pod ESRS, gromadzenia danych środowiskowych i społecznych oraz ustalania wskaźników efektywności (KPI) i celów.

Jak sprawdzić, w którym miejscu jesteśmy – jako organizacja?

Warto zadać sobie poniże pytania i rzetelnie na nie odpowiedzieć. Czy mamy opisany łańcuch wartości? Czy znamy pochodzenie głównych surowców i materiałów? Czy posiadamy kodeks dla dostawców i wymagamy jego akceptacji? Czy mamy kryteria oceny dostawców i działający proces due diligence? Czy monitorujemy BHP, prawa człowieka, środowisko u dostawców i posiadamy mechanizmy zgłaszania naruszeń? Czy zbieramy i weryfikujemy dane potrzebne do raportowania ESRS (w tym Scope 3)? Czy edukujemy dostawców i oferujemy wsparcie w podnoszeniu standardów? Czy mamy plan reagowania na zakłócenia zewnętrznej, jak np. zmienność geopolityczna, embargo, klęski żywiołowe)?

Zrównoważony łańcuch wartości warunek przewidywalności i rozwoju organizacji. Firmy, które potrafią połączyć strategię i model biznesowy z realiami łańcucha wartości, zwiększają swoje szanse na zbudowanie przewagi konkurencyjnej i lepiej radzą sobie z zarządzaniem pojawiającymi się ryzykami. Większe i silniejsze podmioty rynkowe, włączając się w edukację małych dostawców, inwestują we własną stabilność dostaw i reputację. Mimo początkowego nakładu czasu i kapitału, często okazuje się, że jest to tańsza i bezpieczniejsza droga rozwijania biznesu, aniżeli np. nieplanowane przestoje czy kryzysy medialne.

Edukację w tym zakresie znajdziesz na platforma.csrinfo.org